responsiveMenu
صيغة PDF شهادة الفهرست
   ««الصفحة الأولى    «الصفحة السابقة
   الجزء :
الصفحة التالیة»    الصفحة الأخيرة»»   
   ««اول    «قبلی
   الجزء :
بعدی»    آخر»»   
اسم الکتاب : کلیات علوم اسلامی ط-صدرا المؤلف : مطهری، مرتضی    الجزء : 1  صفحة : 181

مسائل اجتماعی و سیاسی

الف. وجوب امر به معروف و نهی از منکر، هر چند مستلزم قیام به سیف باشد.

ب. امامت خلفای راشذین به ترتیبی که واقع شده صحیح بوده است.

ج. علی (علیه السّلام) از خلفای پیش از خودش افضل بوده است (این، عقیده بعضی از معتزله است نه همه آنها. قدمای معتزله- به استثنای واصل بن عطا- ابوبکر را افضل میدانستند ولی متأخّرین آنها غالباً علی علیه السّلام را افضل میدانستند).

د. نقد صحابه پیغمبر و بررسی کارهای آنها جایز است.

ه. تحلیل روش سیاسی عمر و روش سیاسی علی (علیه السّلام) و مقایسه میان آنها. اینها که گفته شد نمونهای است از مسائلی که معتزله طرح کردهاند و البتّه مسائل دیگر نیز غیر این مسائل طرح کردهاند. در برخی از این مسائل، معتزله فقط با اشاعره طرف بودهاند و در بعضی با فلاسفه و در بعضی با شیعه و در بعضی با خوارج و در بعضی با مرجئه.

معتزله هیچگاه تسلیم فکر یونانی نشدند و فلسفه یونان را که مقارن با طلوع و اوج معتزله وارد دنیای اسلام شد به طور دربست نپذیرفتند، بلکه با کمال شهامت در ردّ فلسفه و فلاسفه کتاب نوشتند و آراء خود را ابراز داشتند. ستیزه متکلّمین با فلاسفه، هم به سود کلام تمام شد و هم به سود فلسفه، یعنی هر دو علم را جلوتر برد و در آخر کار آنچنان آن دو را به یکدیگر نزدیک کرد که جز در مسائل معدودی اختلاف نظر باقی نماند. توضیح این مطلب که کلام چه خدماتی به فلسفه کرد و فلسفه چه خدماتی به کلام کرده است و اساساً تفاوت اساسی فلسفه و کلام چیست از عهده این درسها خارج است.

سیر تحوّلی و تاریخی

بدیهی است که همه این مسائل، همزمان و به وسیله یک فرد طرح نشدهاند، تدریجاً و به وسیله افراد گوناگون پدید آمده و موجب توسعه علم کلام گردیدهاند.

در میان مسائل نامبرده ظاهراً قدیمیترین آنها مسأله جبر و اختیار است که البتّه معتزله طرفدار اختیار بودند، و مسأله جبر و اختیار مسألهای است که در خود قرآن طرح شده است، یعنی قرآن این مطالب را به گونهای طرح کرده است که اندیشهها را بر میانگیزد؛ زیرا از طرفی در برخی آیات تصریح شده که انسان مختار و آزاد است و هیچ گونه جبری در کار نیست، و از طرف دیگر در برخی آیات تصریح شده است که همه

اسم الکتاب : کلیات علوم اسلامی ط-صدرا المؤلف : مطهری، مرتضی    الجزء : 1  صفحة : 181
   ««الصفحة الأولى    «الصفحة السابقة
   الجزء :
الصفحة التالیة»    الصفحة الأخيرة»»   
   ««اول    «قبلی
   الجزء :
بعدی»    آخر»»   
صيغة PDF شهادة الفهرست