responsiveMenu
صيغة PDF شهادة الفهرست
   ««الصفحة الأولى    «الصفحة السابقة
   الجزء :
الصفحة التالیة»    الصفحة الأخيرة»»   
   ««اول    «قبلی
   الجزء :
بعدی»    آخر»»   
اسم الکتاب : دانشنامه جهان اسلام المؤلف : بنیاد دائرة المعارف اسلامی    الجزء : 1  صفحة : 310

 

بالابان ، ساز بادی (ذات النَّفْخ ) از ردة سُرْنا، استوانه ای شکل ، به طول چهل سانتیمتر و با دو زبانة عریض . نام این ساز به صورتهای «بِلَبان » و «بِله بان » نیز در منابع ضبط شده است . عبدالقادر مراغی (ص 134ـ135) که از این ساز به عنوان «نای بلبان » و «نایچة بلبان » نام برده است ، آواز آن را «لَیِّن و حزین » وصف می کند. مؤلّف بهجة القلوب ابن طائی نامی را، مخترعِ «بله بان » را ذکر کرده است .

این ساز از چهار بخش تشکیل شده است : 1) نی که در رأس لولة ساز قرار دارد و مانند سرنا از دو زبانه یا شَعیره یا قمیش تشکیل شده است ؛
2) خَرَک که زبانه و پوکه را به هم متصل می کند؛
3) پوکه که استوانة فلزیِ کوتاهی است و تنه را به وسیلة خرک به زبانه ها متّصل می کند؛
4) تنه که استوانه ای است از چوب شمشاد و خیزران و مانند آن . طول این ساز از سرنا کوتاهتر و صدایش از آن زیرتر و وسعت صوتش

کمتر است . در آذربایجان ، که بالابان از سازهای متداول آنجاست ، غیر از نوع بلند آن ، که طولش چهل سانتیمتر است و نُه سوراخ (هشت سوراخ در رو و یک سوراخ در پشتِ استوانه ) دارد، نوع کوچکتری

نیز هست که در گروههای نوازنده آذربایجانی فقط یک یا دو نغمة ثابت را به گوش می رساند. حدود صد سال قبل که موسیقی نظامی به شیوة غربی در ایران متداول شد، دستة نوازنده ای نیز ترتیب داده شد که افراد آن سازهایی از قبیل طبلِ بزرگ و طبل کوچک و ترُمْپِت و نوعی نی موسوم به فیفْر می نواختند. به نوازندگان این دسته «بالابانچی » می گفتند.


منابع :
(1) بهجة القلوب ، نسخة خطی کتابخانة بغدادلی وهبی افندی ، ش 1001؛
عبدالقادربن غیبی مراغی ، مقاصدالالحان ، چاپ تقی بینش ،

(2) تهران 1344 ش ؛


(3) Jean Jenkins, Paoul Rosving Olsen, Music and musical instruments in the world of Islam , London 1967, 70;
(4) Curt Sachs, Real Lexikon der Musikinstrumente , Berlin 1913.

/ حسینعلی ملاّ ح /



اسم الکتاب : دانشنامه جهان اسلام المؤلف : بنیاد دائرة المعارف اسلامی    الجزء : 1  صفحة : 310
   ««الصفحة الأولى    «الصفحة السابقة
   الجزء :
الصفحة التالیة»    الصفحة الأخيرة»»   
   ««اول    «قبلی
   الجزء :
بعدی»    آخر»»   
صيغة PDF شهادة الفهرست